🔴 نگاهی بر جنگ‌نوشت‌های مطبوعات جهان - گزارش تحلیلی 2
🔻 آیا ایران می‌تواند تأمین آب شیرین کشورهای حاشیه خلیج را مختل کند؟
این گزارش از مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) که در ۱۹ مارس ۲۰۲۶ منتشر شده، به تحلیل آسیب‌پذیری حیاتی کشورهای حاشیه خلیج فارس در برابر حملات ایران به تأسیسات آب شیرین‌کن می‌پردازد. نکات مهم آن به شرح زیر است:
✳️ وابستگی حیاتی به آب شیرین‌کن
کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (عربستان، امارات، کویت، قطر، بحرین، عمان) در یکی از خشک‌ترین مناطق جهان قرار دارند. شاخص "کمبود مطلق آب" برای همه این کشورها صادق است:
· کویت: تنها ۴ متر مکعب سرانه آب تجدیدپذیر در سال
· امارات: ۱۵ متر مکعب
· قطر: ۲۰ متر مکعب
· بحرین و عربستان: ۷۵ متر مکعب
· عمان: ۲۸۶ متر مکعب
برای مقایسه، آستانه "تنش آبی" ۱۷۰۰ متر مکعب سرانه در سال تعریف شده است.
✳️ ابعاد وابستگی به آب شیرین‌کن
کشورهای حاشیه خلیج با بهره‌گیری از درآمدهای نفتی، بزرگترین شبکه آب شیرین‌کن جهان را ساخته‌اند:
· ۳,۴۰۱ کارخانه آب شیرین‌کن فعال (۱۹ درصد کل جهان)
· ظرفیت تولید ۲۲.۶۷ میلیون متر مکعب در روز (۳۳ درصد ظرفیت جهانی)
نسبت تأمین آب مورد نیاز از طریق شیرین‌سازی:
· قطر: ۷۷.۳ درصد (۹۹ درصد آب آشامیدنی)
· بحرین: ۶۷.۵ درصد (بیش از ۹۰ درصد آب آشامیدنی)
· امارات: ۵۲.۱ درصد (۴۲ درصد آب آشامیدنی)
· کویت: ۴۲.۲ درصد (۹۰ درصد آب آشامیدنی)
· عمان: ۳۱ درصد (۸۶ درصد آب آشامیدنی)
· عربستان: ۱۸.۱ درصد (۷۰ درصد آب آشامیدنی)
✳️ آسیب‌پذیری استراتژیک
تأسیسات آب شیرین‌کن با چندین آسیب‌پذیری اساسی مواجه‌اند:
۱. تمرکز جغرافیایی در معرض تهدید
این تأسیسات عمدتاً در امتداد ساحل و در فاصله ۳۵۰ کیلومتری ایران قرار دارند و به اندازه سایر زیرساخت‌های غیرنظامی (فرودگاه‌ها، هتل‌ها، پایانه‌های نفتی) در معرض حملات موشکی و پهپادی هستند.
۲. ماهیت خطی
فرآیند شیرین‌سازی از مراحل متوالی عبور می‌کند. آسیب به بخش‌های حساس مانند پمپ‌های فشار قوی یا ساختمان‌های غشاهای تصفیه می‌تواند کل تولید را متوقف کند و هفته‌ها زمان برای تعمیر نیاز باشد.
۳. وابستگی به انرژی
حدود سه‌چهارم تأسیسات، ترکیبی از نیروگاه و آب شیرین‌کن هستند. قطع برق (از طریق حمله به نیروگاه‌ها یا شبکه انتقال) مستقیماً آب را قطع می‌کند.
۴. آسیب‌پذیری آبگیرها
آسیب به ورودی‌های آب خلیج فارس (مثلاً از طریق نشت عظیم نفت) می‌تواند فیلترهای تصفیه را مسدود کند. فناوری‌های مدرن اسمز معکوس (SWRO) در برابر گرفتگی بسیار حساستر از فناوری‌های حرارتی قدیمی هستند. در ۲۰۰۸-۲۰۰۹، پدیده "جزر و مد سرخ" (Red Tide) تأسیسات عمان و امارات را تا دو ماه تعطیل کرد.
۵. تهدیدات سایبری
ایران سابقه طولانی در حمله به زیرساخت‌های آب و انرژی در منطقه و حتی آمریکا دارد. نفوذ به شبکه‌های IT یا سیستم‌های کنترل صنعتی می‌تواند تولید آب را مختل کند.
✳️ ظرفیت ذخیره‌سازی محدود
بزرگترین مشکل کشورهای خلیج فارس، عدم وجود ذخایر استراتژیک کافی برای مقابله با اختلال طولانی است:
· امارات: استراتژی ۲۰۳۶ آب، ذخیره تنها دو روز تقاضای عادی را هدف گذاری کرده (در شرایط اضطراری با جیره‌بندی تا ۱۶ تا ۴۵ روز قابل افزایش).
· بحرین، کویت، قطر: ذخیره‌سازی ناکافی برای مقابله با اختلالات جدی.
· عربستان: ذخایر محدودی ایجاد کرده اما کافی نیست.
✳️ پیامدهای روانی و اقتصادی
نویسنده تأکید می‌کند که مهم‌ترین اثر این تهدیدها می‌تواند روانی باشد. کشورهای حاشیه خلیج دهه‌ها برای ایجاد برند "ثبات و امنیت" در میان بی‌ثباتی منطقه هزینه کرده‌اند. توانایی ایران در تهدید آب آشامیدنی میلیون‌ها نفر، این تصویر را فرو می‌ریزد.
* مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) یکی از مهم‌ترین اندیشگاه‌های غیرحزبی و مستقر در واشنگتن دی‌سی است که از سال ۱۹۶۲ فعالیت می‌کند. این مرکز با تمرکز بر مسائل سیاست خارجی، امنیت بین‌الملل، تجارت، فناوری و انرژی، به ارائه تحلیل‌های راهبردی و سیاستی می‌پردازد و در هر دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه معتبر شناخته می‌شود.
متن تهیه شده توسط این اندیشگاه به وضوح غرض ورزانه و بر خلاف واقعیت ایران تهیه شده است. بازنشر آن صرفا جهت بازنمایی سوگیری اندیشگاه‌های جهان و نیز وضعیت شکننده کشورهای منطقه است.
https://www.csis.org/analysis/could-iran-disrupt-gulf-countries-desalinated-water-supplies